Landskjörstjórn

Yfirlit

Landskjörstjórn er kosin af Alþingi eftir hverjar almennar alþingiskosningar og í henni sitja fimm menn og jafnmargir til vara. Það er borgaraleg skylda að taka sæti í kjörstjórn. Við ákveðnar aðstæður getur kjörstjórnarmaður þurft að víkja sæti, t.d. ef hann er í kjöri til Alþingis eða ef til úrskurðar er mál, sem varðar maka hans eða ættingja. Landskjörstjórn skal eins og aðrar kjörstjórnir halda gerðabók og bóka gerðir sínar. Sjá einnig vef landskjörstjórnar, http://www.landskjor.is.

Meðal verka landskjörstjórnar eru eftirfarandi:

Kjördæmi

Ákveður mörk kjördæma í Reykjavík
Þegar landskjörstjórn ákveður mörk Reykjavíkur í norður- og suðurkjördæmi skal hún miða við að kjósendur í hvoru kjördæmi fyrir sig séu nokkurn veginn jafnmargir að baki hverju þingsæti, að jöfnunarþingsætum meðtöldum, og tekur hún mið af íbúaskrá þjóðskrár eins og hún er fimm vikum fyrir kjördag. Þá skal þess gætt að kjördæmin séu sem samfelldust heild.

Landskjörstjórn skal auglýsa mörkin í Stjórnartíðindum í síðasta lagi fjórum vikum fyrir kjördag, (þremur vikum fyrir kosningar vorið 2009).

Getur breytt fjölda kjördæmissæta í kjördæmum
Landskjörstjórn getur breytt fjölda kjördæmissæta í kjördæmum að kjósendur á kjörskrá að baki hverju þingsæti, að meðtöldum jöfnunarsætum, eru helmingi færri í einu kjördæmi en kjósendur að baki hverju þingsæti í einhverju öðru kjördæmi, miðað við kjörskrá í nýafstöðnum kosningum. Þessi heimild landskjörstjórnar nær þó aðeins til þeirra kjördæmissæta sem eru umfram stjórnarskrárbundið lágmark sem er sex kjördæmissæti í hverju kjördæmi.

Kjörskrár

Ákveður mörk fyrir íslenska ríkisborgara búsetta erlendis og þá sem eru óstaðsettir í hús.
Íslenskir ríkisborgarar búsettir erlendis sem eru á kjörskrá og voru við síðustu skráningu á Íslandi með lögheimili í Reykjavík, teljast til suðurkjördæmis ef þeir fæddust í fyrri hluta hvers mánaðar en til norðurkjördæmis ef þeir eru fæddust í síðari hluta hvers mánaðar. Landskjörstjórn ákveður hvar mörkin skulu vera í hverjum mánuði. Sama regla gildir um þá sem eru skráðir óstaðsettir í hús í Reykjavík.

Úrskurðir um framboð og auglýsingu

Landskjörstjórn hefur úrskurðarvald í eftirtöldum málum:

Ef ekki er ljóst hvaða stjórnmálasamtökum framboðslisti tilheyrir tekur landskjörstjórn málið til meðferðar og úrskurðar í því. Skal hún þá gefa meðmælendum lista kost á að tilnefna sérstaka umboðsmenn til að gæta hagsmuna sinna þegar úr ágreiningi er skorið. Þá gætir hún þess að listar sem eiga saman séu merktir sama bókstaf í öllum kjördæmum.
Ef yfirkjörstjórn hefur úrskurðað framboðslista ógildan getur umboðsmaður lista skotið málinu til landskjörstjórnar innan sólarhrings frá því að hann var kveðinn upp.

Kosningaúrslit í kjördæmum

Úthlutun þingsæta
Þegar landskjörstjórn hafa borist skýrslur yfirkjörstjórna um atkvæðatölur í hverju kjördæmi fyrir sig, skal hún koma saman til að úthluta þingsætum þ.e. bæði kjördæmissætum og jöfnunarsætum. Hún skal auglýsa með hæfilegum fyrirvara hvar og hvenær hún kemur saman í þessu skyni svo að umboðsmönnum stjórnmálasamtaka, sem boðið hafa fram, gefist kostur á að vera þar viðstaddir.

Við úthlutun kjördæmissæta skal beita eftirfarandi reglum:

Deila skal í atkvæðatölur listanna með tölunum 1, 2, 3, 4 o.s.frv. Útkomutölur eru skráðar fyrir hvern lista.
Fyrsta kjördæmissæti fær sá listi sem hæsta útkomutölu hefur. Sú tala er síðan felld niður. Annað kjördæmissæti fær sá listi sem nú hefur hæsta útkomutölu. Þessu skal fram haldið uns úthlutað hefur verið jafnmörgum kjördæmissætum og kjósa á, en í hverju kjördæmi eru nú níu kjördæmissæti.
Nú eru tvær eða fleiri útkomutölur jafnháar þegar að þeim kemur skv. 2. tölul. og skal þá hlutkesti ráða röð þeirra.

Við úthlutum jöfnunarsæta skal beita eftirfarandi reglum:

Í fyrsta lagi koma þau stjórnmálasamtök ein til álita við úthlutun jöfnunarsæta sem hlotið hafa a.m.k. fimm af hundraði af gildum atkvæðum á landinu öllu.
Til að finna út hve mörg jöfnunarsæti koma í hlut stjórnmálasamtaka og hvaða framboðslistar þeirra hafa hlotið jöfnunarsæti skal fyrst telja saman atkvæðatölur þeirra á landinu öllu og kjördæmissæti þeirra.

Síðan skal beita eftirfarandi reglum:

Deila skal í atkvæðatölur samtakanna með tölu kjördæmissæta þeirra, fyrst að viðbættum 1, síðan 2, þá 3 o.s.frv. Útkomutölurnar nefnast landstölur samtakanna.
Taka skal saman skrá um þau tvö sæti hvers framboðslista sem næst komust því að fá úthlutun í kjördæmi. Við hvert þessara sæta skal skrá hlutfall útkomutölu sætisins skv. úthlutunarreglum sem um kjördæmissæti gilda, af öllum gildum atkvæðum í kjördæminu.
Finna skal hæstu landstölu skv. 1. tölul. sem hefur ekki þegar verið felld niður. Hjá þeim stjórnmálasamtökum, sem eiga þá landstölu, skal finna hæstu hlutfallstölu lista skv. 2. tölul. og úthluta jöfnunarsæti til hans. Landstalan og hlutfallstalan skulu síðan báðar felldar niður.
Nú eru tvær eða fleiri lands- eða hlutfallstölur jafnháar þegar að þeim kemur skv. 3. tölul. og skal þá hlutkesti ráða röð þeirra.
Þegar lokið hefur verið að úthluta jöfnunarsætum í hverju kjördæmi skulu hlutfallstölur allra lista í því kjördæmi felldar niður.
Hafi allar hlutfallstölur stjórnmálasamtaka verið numdar brott skal jafnframt fella niður allar landstölur þeirra.
Beita skal ákvæðum 3. tölul. svo oft sem þarf þar til lokið er úthlutun allra jöfnunarsæta.

Þessar reglur miða að því að atkvæðahlutfall hjá frambjóðendum stjórnmálasamtaka, miðað við gild atkvæði í kjördæmi, verði látið skera úr um það hver þeirra hlýtur jöfnunarsætið, þegar að litið hefur verið til þess hvaða samtök eiga rétt á slíku sæti hverju sinni.

Reiknar út atkvæðatölu þeirra frambjóðenda sem til álita koma sem þingmenn eða varaþingmenn
Einungis þeir frambjóðendur sem skipa efstu sæti hvers lista koma til álita sem þingmenn eða varaþingmenn hvers kjördæmis þ.e. tvöfalt fleiri en komu í hlut listans samkvæmt kosningaúrslitum, en þó aldrei færri en þrír. Þetta kallast röðunartala listans.

Til þess að finna út hver þessara frambjóðenda hafi náð kosningu reiknar landskjörstjórn þeim frambjóðendum sem til álita koma atkvæðatölu. Frambjóðandi sem skipar 1. sæti á óbreyttum atkvæðaseðli eða er raðað í það sæti á breyttum seðli fær eitt atkvæði. Sá sem lendir með sama hætti í 2. sæti fær það brot úr atkvæði að í nefnara sé röðunartala en í teljara sú tala að frádregnum einum. Síðan lækkar teljarinn um einn við hvert sæti.

Sá frambjóðandi á hverjum lista, sem fær hæsta atkvæðatölu, hlýtur 1. sæti listans. Sá frambjóðandi, sem fær næsthæsta atkvæðatölu, hlýtur 2. sætið og þannig koll af kolli uns lokið er úthlutun þingsæta og sæta varamanna. Nú fá tveir eða fleiri frambjóðendur jafnháa atkvæðatölu og skal þá hlutkesti ráða röð þeirra á listanum.

Útgáfa kjörbréfa

Afhendir nýkjörnum þingmönnum og varaþingmönnum kjörbréf
Þegar landskjörstjórn hefur úthlutað þingsætum skal hún afhenda nýkjörnum þingmönnum og varaþingmönnum kjörbréf. Þegar kjörbréf hafa verið afhent tilkynnir landskjörstjórn stjórnarráðinu um úrslit kosninganna og sendir nöfn kjörinna þingmanna til birtingar í Stjórnartíðindum.

Ágreiningur á milli umboðsmanna og landskjörstjórnar
Komi upp ágreiningur þessara aðila um felldan úrskurð eiga umboðsmenn stjórnmálasamtaka rétt á að fá bókaðan ágreining sinn í gerðabók landskjörstjórnar. Landskjörstjórn sendir síðan eftirrit af gerðabók sinni um úthlutun þingsæta, svo og skýrlsur frá yfirkjörstjórnum sem ágreiningur kann að vera um, til dómsmálaráðuneytisins, sem leggur það fyrir Alþingi í þingbyrjun.

Hverjir eiga sæti í landskjörstjórn?

Aðalmenn:

Ástráður Haraldsson, formaður
Bryndís Hlöðversdóttir, varaformaður
Hervör Þorvaldsdóttir
Hrafnhildur Stefánsdóttir
Þórður Bogason

Varamenn:

Sólveig Guðmundsdóttir
Elín Blöndal
Ólafur Helgi Kjartansson
Gunnar Sturluson
Sigurjón Unnar Sveinsson

Aðsetur landskjörstjórnar er í Austurstræti 8-10, annarri hæð.
Ritari landskjörstjórnar er Ásmundur Helgason, netfang: asmundurh@althingi.is
Sími: 563 0917 og 696 1389.

Póstfang:
Landskjörstjórn,
Austurstræti 8-10, 2. hæð,
101 Reykjavík.

Veffang:
www.landskjor.is