Útreikningur við úthlutun kjördæmissæta
Úthlutun kjördæmissæta
Athuga ber að allar tölur hér að neðan eru skáldskapur og aðeins notaðar í dæmaskyni.
Sjá einnig reiknivélar til úthlutunar þingsæta hér á vef landskjörstjórnar
Við samþykkt laga um kosningar til Alþingis nr. 24/2000 var horfið aftur til svonefndrar d'Hondt-reglu við útreikninga á úrslitum kosninga og úthlutun þingsæta. D'Hondt-reglan er sú reikniregla sem lengst hefð er fyrir hér á landi, hún var notuð frá 1959 til 1987 við úthlutun kjördæmissæta og ávallt við úthlutun jöfnunarsæta. D'Hondt reglan þykir einfaldari og auðskildari en regla stærstu leifa sem notuð var milli 1987 til 1999. Þeirri reglu var ætlað að auka möguleika minni flokka í fámennari kjördæmum til að fá kosinn þingmann og ná þannig á auðveldari hátt jöfnuði milli flokka á landsvísu. Sú reikniregla hefur hins vegar ýmsa galla og með því að nýskipan kjördæma miðar að því að stækka þau og draga úr misvægi atkvæða milli þeirra þykir ekki vera sama þörf og áður á þessari reglu til að tryggja jöfnuð milli flokka.
Regla d'Hondt kemur fyrir í 107. gr. kosningalaganna en einfaldast er að útskýra hana með dæmi. Í lögunum segir: "Deila skal í atkvæðatölur listanna með tölunum 1, 2, 3, 4 o.s.frv. Útkomutölur eru skráðar fyrir hvern lista." Þetta má skýra í einfaldri töflu þar sem miðað er við fjóra flokka og 9 kjördæmakjörin sæti. Reitirnir með grænum lit tákna kjördæmakjörna þingmenn, við hlið reitanna eru tölur sem tákna röð þeirra. Reiturinn með gula litnum táknar næsta kjördæmakjörna þingmann. Það er þó alls ekki víst að sá fari inn í jöfnunarsæti, til þess að sjá það þarf að reikna landið allt.
| Kjördæmi 1 | Flokkur 1 | Flokkur 2 | Flokkur 3 | Flokkur 4 | |||||
| atkvæði | 38,5% | 31,7% | 20,1% | 9,7% | 100,0% | ||||
| atkv. deilt með 1 | 1. | 38,5% | 2. | 31,7% | 3. | 20,1% | 9. | 9,7% | |
| atkv. deilt með 2 | 4. | 19,3% | 5. | 15,9% | 8. | 10,1% | 4,9% | ||
| atkv. deilt með 3 | 6. | 12,8% | 7. | 10,6% | 6,7% | 3,2% | |||
| atkv. deilt með 4 | 9,6% | 7,9% | 5,0% | 2,4% | |||||
| atkv. deilt með 5 | 7,7% | 6,3% | 4,0% | 1,9% | |||||
| Samtals þingmenn | 3 | 3 | 2 | 1 | |||||
Til nánari útskýringa: Flokkur 1 hlýtur 38,5 % atkvæða, deilt er í þá tölu fyrst með 1 svo 2 þá 3 o.s.frv.
Dæmi: 38,5/1=38,5%, 38,5%/2=19,25%, 38,5%/3=12,83%, 38,5%/4=9,6% o.s.frv.
Flokkar 1 og 2 fá jafn marga þingmenn þótt þó nokkru skeiki á atkvæðahlutfalli, en Flokkur 1 á mun meira vannýtt atkvæðamagn sem mun nýtast honum þegar kemur til úthlutunar jöfnunarsæta.
