Spurt og svarað

Senda fyrirspurn

Hvernær hefst og hvenær lýkur kosningu á kjördag?

Að öllu jöfnu hefst kosning kl. 9 að morgni og lýkur kl. 22 að kvöldi.

Kjörstjórn getur þó ákveðið að kosning hefjist síðar, en þó ekki síðar en 12 á hádegi.

Kjörfundi má slíta ef átta stundir eru liðnar frá setningu og að lágmarki sé hálf klukkustund liðin frá því að kjósandi gaf sig síðast fram.

Einnig má slíta kosningu ef allir á kjörskrá hafi greitt atkvæði og eftir fimm klukkustundir ef öll kjörstjórnin og umboðsmenn eru sammála um það, enda sé þá hálf klukkustund liðin frá því að kjósandi gaf sig síðast fram.

Má breyta röð frambjóðenda á utankjörfundarseðli?

Utankjörfundarkosningin fer þannig fram að kjósandi stimplar eða ritar á kjörseðilinn bókstaf þess lista sem hann vill kjósa, einnig má hann geta þess hvernig hann vill hafa röðina á listanum.

Kjördæmi og kjörskrá

Hvernig veit ég í hvaða kjördæmi ég kýs ef ég bý í Reykjavík?

Landskjörstjórn auglýsir mörk kjördæmanna í Stjórnartíðindum jafnskjótt og þau liggja fyrir, og eigi síðar en þremur vikum fyrir kjördag í alþingiskosningunum vorið 2009 og eru þau eftirfarandi:

Reykjavíkurkjördæmi suður Kjósendur sem búa við sunnanverða Hringbraut, gömlu Hringbraut, Miklubraut eða Vesturlandsveg verða á kjörskrá í Reykjavíkurkjördæmi suður.

Reykjavíkurkjördæmi norður Kjósendur sem búa við norðanverða Hringbraut, gömlu Hringbraut, Miklubraut eða Vesturlandsveg verða á kjörskrá í Reykjavíkurkjördæmi norður. Kjalarnes (póstnúmer 116) tilheyrir Reykjavíkurkjördæmi norður.

Grafarholtshverfi (póstnúmer 113), austan Vesturlandsvegar, var áður innan marka Reykjavíkurkjördæmis norður en skiptist nú milli suður- og norðurkjördæmis um Kristnibraut, Gvendargeisla og Biskupsgötu eins og nánar kemur fram í auglýsingu landskjörstjórnar. Kjósendur sem búa sunnan við þessar götur verða á kjörskrá í Reykjavíkurkjördæmi suður en þeir sem búa við þessar götur að norðanverðu verða á kjörskrá í Reykjavíkurkjördæmi norður.

Þarf að flytja lögheimilið sitt fyrir 1. desember til að lenda inn á kjörskrá þar sem maður býr?

Nei, 1. desember hefur enga þýðingu varðandi kjörskrána í þessu sambandi. Hins vegar verða kjósendur að flytja lögheimili sitt fyrir 28. mars 2009, en við gerð kjörskrár er miðað við þjóðskrá eins og hún er á þessum tímapunkti.

Utankjörfundaratkvæðagreiðsla

Hvar kýs ég utan kjörfundar á Íslandi?

Um atkvæðagreiðslu utan kjörfundar.

Hvar kýs ég ef ég bý erlendis? Er hægt að kjósa bréfleiðis?

Utankjörfundaratkvæðagreiðsla erlendis er alfarið í höndum utanríkisráðuneytisins. Atkvæðagreiðslan fer fram í öllum sendiráðum Íslands erlendis. Einnig er unnt að kjósa utan kjörfundar hjá kjörræðismönnum Íslands erlendis. Lista yfir staðsetningu sendiráða og ræðismanna er að finna á vef utanríkisráðuneytisins. Bréfkosning er ekki í boði.

Hvert á að senda atkvæði greitt utankjörfundar?

Utankjörfundaratkvæði skal senda til yfirkjörstjórnar eða sýslumanns í því kjördæmi sem kosið er. Sem dæmi má nefna að ef þú kýst í öðru hvoru Reykjavíkurkjördæminu þá sendir þú atkvæði þitt til Sýslumannsins í Reykjavík, kjósir þú í NA kjördæmi þá sendir þú atkvæði þitt til sýslumannsins á Akureyri, Eskifirði, Ólafsfirði, Seyðisfirði eða Siglufirði. Lista yfir sýslumenn er að finna hér.

Ég er íslenskur ríkisborgari með lögheimili erlendis en var áður með lögheimili í Reykjavík, í hvaða kjördæmi kýs ég?

Þeir sem hafa lögheimili erlendis, eru á kjörskrá og voru síðast skráðir til heimilis í Reykjavík skiptast á efitirfarandi hátt milli kjördæma:

Í Reykjavíkurkjördæmi suður komi allir þeir sem fæddir eru 1. - 15. dag mánaðar en í Reykjavíkurkjördæmi norður komi þeir sem fæddir eru 16. dag mánaðar eða síðar.
Sama regla gildir um þá sem skráðir eru óstaðsettir í hús í Reykjavík.

Ég er íslenskur ríkisborgari sem hef átt lögheimili erlendis í meira en átta ár. Get ég sótt um að komast inn á kjörskrá til að kjósa í alþingiskosningunum þann 25. apríl nk.?

Vegna kosninga vorið 2009 var gerð breyting á lögum um kosningar til Alþingis sem tók gildi 5. mars 2009. Með breytingunni var íslenskum ríkisborgurum sem hafa verið búsettir erlendis í meira en átta ár og höfðu ekki sótt um að verða teknir á kjörskrá fyrir 1. desember sl., gert kleift að kjósa í alþingiskosningunum 25. apríl nk. Sæki þeir um til Þjóðskrár í síðasta lagi 25. mars nk. geta þeir kosið í kosningunum í vor ef umsókn þeirra reynist fullnægjandi. Ef umsókn berst Þjóðskrá eftir að fresturinn rennur út verður viðkomandi ekki tekinn á kjörskrá í vor. Sjá nánar hér.

Umsókn íslensks ríkisborgara sem búsettur er erlendis um að verða tekinn á kjörskrá er að finna á vef Þjóðskrár.

Hvernig má það vera að utankjörfundaratkvæðagreiðsla getur hafist áður en framboðsfrestur rennur út og áður en kjördæmamörk Reykjavíkurkjördæma liggja fyrir?

Utankjörfundaratkvæðagreiðsla hefur í mörg ár hafist áður en framboðsfrestur rennur út og menn því kosið þá lista sem þeir aðhylltust án þess að vita nákvæmlega hver yrði endanlega á þessum lista. Það að kjósa utan kjörfundar kemur hins vegar ekki í veg fyrir að menn geti kosið að nýju annaðhvort utan kjörfundar og þá nær kjördegi eða á kjördag, ef þeim snýst hugur á einhverjum tímapunkti. Hagræðið í því að gefa fólki kost á að kjósa utan kjörfundar frá þeim tímapunkti þá er átta vikur eru til kjördags, þannig að sem flestir geti nýtt sér kosningarétt sinn, hefur hins vegar verið talið vega þyngra að þessu leyti.
Ástæða þess að framboðsfrestur er hins vegar hafður sem næst kjördegi er til að gefa væntanlegum framboðum eins mikinn tíma og hægt er til að afla allra gagna og undirbúa framboðin. Hvað skiptingu Reykjavíkur varðar þá gilda sömu sjónarmið og að ofan. Reykjavík er skipt af landskjörstjórn í síðasta lagi fjórum vikum fyrir kjördag, en þessi tímasetning helgast af því að þegar að kjörskrá er gerð er miðað við þjóðskrá eins og hún var fimm vikum fyrir kjördag (miðað við fjórar vikur í kosningunum 25. apríl 2009) og gildir þetta um landið allt. Þegar að þjóðskrá er þannig „fryst" hefur landskjörstjórn eina viku til að skipta Reykjavík þannig að fjöldi kjósenda að baki hverju þingsæti sé nokkurn veginn jafn margir. En ástæða þess að miðað er við þjóðskrá á þessum tímapunkti, fimm vikur fyrir kjördag (fjórar vikur í kosningunum 25. apríl 2009), er til að gefa öllum þeim sem flytja heimili sitt rétt fyrir kosningar tækifæri á að kjósa í því svæði sem þeir búa á sem næst kjördegi. Því eru það mismunandi hagsmunir sem takast hér á.

Ýmislegt

Hvað þýðir orðið kjörgengi?

Sá sem hefur kjörgengi er kjörgengur við kosningar, þ.e. hann má vera í kjöri. Eins og fram kemur á kosningavefnum þurfa menn að uppfylla ákveðin skilyrði til að gera verið í kjöri til Alþingis og er þeir uppfylla þau eru þeir kjörgengir.

Hvað þarf marga meðmælendur til að mæla með framboði?

Í lögum um kosningar til Alþingis er kveðið á um að fjöldi meðmælanda með lista skuli vera margfeldi af þingsætatölu kjördæmisins og talnanna 30 að lágmarki og 40 að hámarki. Þetta felur í sér að fjöldi yfirlýstra stuðningsmanna lista í kjördæmi sem hefur 11 þingsæti skuli vera á bilinu 330-440, en fjöldi stuðningsmanna í kjördæmum með 10 þingsæti skuli vera 300-400.

Hvernig ber maður sig að við að breyta röð frambjóðenda lista, nægir útstrikun eða verður maður að merkja með númerum?

Ef kjósandi vill breyta nafnaröð á lista sem hann kýs setur hann tölustafinn 1 fyrir framan það nafn sem hann vill hafa efst, töluna 2 fyrir framan það nafn sem hann vill hafa annað í röðinni o.s.frv., að svo miklu leyti sem hann vill breyta til. Ef kjósandi vill hins vegar hafna frambjóðanda á þeim lista sem hann kýs strikar hann yfir nafn hans.

Hvað þurfa margir að breyta röð lista til þess að það hafi áhrif?

Nokkrar breytingar voru gerðar á reglum um útstrikanir við samþykkt laga um alþingiskosningar nr. 24 frá árinu 2000. Tekin var aftur upp svokölluð "Borda-regla" við útreikninga útstrikana og breytinga lista. Reglan var notuð í ýmsum útgáfum hér á landi til ársins 1987. Nokkrar takmarkanir eru þó settar á beitingu reglunnar má þar helst nefna að útstrikanir taka aðeins til jafnmargra aðal- og varamanna og listi fær kjörna hvort sem er kjördæmiskjörnir eða sem jöfnunarmenn (þó er tekið tillit til röðunar manna í þremur efstu sætum, enda listi fái aðeins einn mann kjörinn). sæta kjördæmakjörinna aðalmanna og varamanna þeirra. Þar sem kosnir eru t.d. tveir menn og því fjórum mönnum listans reiknuð atkvæði þurfa a.m.k. 20% kjósenda listans að strika út 2. mann listans til þess að fella hann úr aðalmannssæti í varamannssæti ef engar aðrar breytingar eru gerðar.

Lesa má meira um hvernig breyta má framboðslistum og áhrifum þess í 17. og 18. kafla í skýrslu á vefsíðu landskjörstjórnar, sjá hér.

Hvað geri ég ef ég hef áhuga á að vinna á kjörstað eða innan kjördeilda? Hvar er hægt að sækja um slík störf?
Þeir sem hafa áhuga á að starfa á kjörstað eða innan kjördeilda skulu hafa samband við sveitarstjórn síns sveitarfélags. Eins og kemur fram annarsstaðar hér á vefnum þá sér sveitarstjórn hvers sveitarfélags sér um gerð kjörskrár, kosningu undirkjörstjórna og sérstakra kjörstjórna og skiptingu sveitarfélags í kjördeildir.